Wat is waterzijdig inregelen?
Waterzijdig inregelen betekent dat je een installatie voor verwarmen en koelen zo afstelt dat elke convector precies de hoeveelheid water krijgt die hij nodig heeft. Niet te veel, niet te weinig.
Zonder inregelen kiest water de weg van de minste weerstand. De convectoren dicht bij de verdeler of de warmtepomp krijgen te veel water, de toestellen aan het eind van de leiding te weinig. Het gevolg ken je uit de praktijk: de ene ruimte wordt snel warm, de andere blijft achter, en de klant belt met een comfortklacht.
Met inregelen geef je elke convector een eigen, vooraf berekend debiet. Het water verdeelt zich dan zoals het ontwerp bedoeld heeft, in elke ruimte.
Waarom het bij een warmtepomp zwaarder weegt
Bij een ketel die op 70 °C stookt, valt een slecht verdeeld systeem minder op. Er is temperatuur genoeg om een tekort op te vangen. Een warmtepomp werkt anders.
Kleine ΔT, grote debieten. Een warmtepomp werkt met een klein temperatuurverschil tussen aanvoer en retour: in nieuwbouw vaak 5 K, bij bestaande woningen met bestaande leidingen vaak 10 K. Een ketel werkt traditioneel met 20 K. Hoe kleiner de ΔT, hoe meer water er door het systeem moet voor hetzelfde vermogen. Fouten in de verdeling worden daardoor groter.
Weinig marge in temperatuur. Bij lage temperatuur verwarmen draait de warmtepomp het grootste deel van het stookseizoen op circa 35 °C aanvoer. Daar is geen ruimte om een ruimte die te weinig water krijgt bij te stoken.
Hogere stooklijn kost rendement. Krijgt de verste convector te weinig water, dan wordt die ruimte niet warm. De reflex is de stooklijn hoger zetten. Maar elke graad hogere aanvoertemperatuur verlaagt het rendement van de warmtepomp.
Te warme retour. Convectoren met overdebiet geven het water te snel terug. De retour wordt warmer dan ontworpen en de warmtepomp gaat eerder pendelen: vaak aan en uit, meer slijtage, lager rendement.
Kort gezegd: bij een warmtepomp is waterzijdig inregelen geen afwerking achteraf, maar een voorwaarde voor het rendement waarvoor de klant betaald heeft.
Verwarmen en koelen vragen een ander debiet
Wie met een warmtepomp ook koelt, heeft te maken met twee ontwerpregimes. En die vragen een heel ander debiet van hetzelfde toestel. Neem een Strada Hybrid H50 L120 type 16:
Regime | Vermogen | ΔT | Ontwerpdebiet |
|---|---|---|---|
Verwarmen 35/30 °C, ruimte 20 °C | 1.039 W | 5 K | 179 l/u |
Koelen 16/18 °C, ruimte 27 °C | 740 W | 2 K | 318 l/u |
Bij koelen is het temperatuurverschil kleiner, dus is er bijna twee keer zoveel water nodig. Een slecht ingeregeld systeem heeft daarom bij beide regimes gevolgen:
Verwarmen, overdebiet: de ΔT wordt kleiner, de retour te warm en de warmtewisselaar minder effectief.
Koelen, te weinig debiet: de verste ruimtes koelen onvoldoende.
Koelen, overdebiet: het oppervlak van de warmtewisselaar wordt kouder dan ontworpen. Bij niet condenserend koelen moet het water boven het dauwpunt blijven, dus dat geeft kans op condensatie.
Welk debiet stel je in bij een toestel dat verwarmt en koelt? Altijd het hoogste van de twee. Bij de Strada Hybrid uit het voorbeeld is dat het koeldebiet van 318 l/u.
Statisch of dynamisch inregelen?
Er zijn twee manieren om het berekende debiet in de praktijk te krijgen.
Statisch inregelen doe je met een voorinstelbare radiatorkraan of voetventiel. Je stelt per toestel een vaste weerstand in, afgestemd op de ontwerpsituatie. Dat werkt, maar alleen zolang de druk in het systeem gelijk blijft. Gaan thermostaatkranen in andere ruimtes dicht, dan stijgt de druk en krijgen de open toestellen alsnog te veel water. Wordt er later een convector bijgeplaatst, dan moet het hele systeem opnieuw ingeregeld worden.
Dynamisch inregelen doe je met een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel. Dat combineert een inregelafsluiter en een drukverschilregelaar in een ventiel. Je stelt het gewenste debiet in en het ventiel houdt dat vast, ook als de druk in het systeem verandert.
Statisch | Dynamisch | |
|---|---|---|
Instellen | Per kring berekenen en meten | Debiet direct instellen met een sleutel |
Bij deellast | Open toestellen krijgen overdebiet | Debiet blijft gelijk |
Toestel bijplaatsen | Systeem opnieuw inregelen | Alleen het nieuwe ventiel instellen |
Verwarmen en koelen | Een vaste weerstand voor twee regimes | Instellen op het hoogste ontwerpdebiet |
Voorwaarde | Goede inregelberekening | Pomp met voldoende opvoerhoogte |
Bij een eenvoudige ketelinstallatie met radiatoren kan statisch inregelen prima volstaan. Bij een warmtepomp met convectoren, grote debieten en vaak ook koeling weegt het voordeel van dynamisch inregelen zwaarder: je bent minder tijd kwijt bij de oplevering en het systeem blijft ook bij deellast goed verdeeld. Let wel op de pomp: die moet genoeg opvoerhoogte leveren voor elk ventiel.
Het Jaga Gampper Vario-DP ventiel
Meer weten over Gampper?
Voor warmtepompsystemen met Jaga convectoren gebruiken we het Jaga Gampper ventiel met Vario-DP insert. Dat is een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel dat regelen en inregelen combineert. Met de Gampper tool (Excel) vind je snel de juiste ventielstand bij je ontwerpdebiet. Meer over het ventiel zelf lees je in [ons artikel over het Gampper ventiel].
Gampper insteltabel
Met een bereik tot 340 l/u past het ventiel ook bij de grote debieten van convectoren die koelen. Het vorige ventiel (Heimeier Eclipse) ging tot 150 l/u; de Strada Hybrid uit het voorbeeld vraagt bij koelen 318 l/u.
Instellen in drie stappen
Bereken het ontwerpdebiet of zoek het op in de selectietool. Verwarmt en koelt het toestel, bereken dan beide en neem het hoogste.
Lees in de Gampper insteltabel de bijbehorende stand af, van stand 1 (20 l/u) tot stand 8 (340 l/u). Voor 318 l/u is dat tussen stand 7,5 (315 l/u) en 7,75 (330 l/u).
Draai het insert met de instelsleutel naar die stand. Klaar, geen meten of bijregelen per kring.
Omschakelen naar koelen: een thermostaatkop sluit zodra de ruimte warm wordt. Bij verwarmen is dat precies de bedoeling, maar bij koelen blokkeert hij dan het koelwater. Daarom gebruik je bij Jaga Hybrid toestellen de HC kop, die je voor het koelseizoen volledig opendraait, of de H/C adapter die het ventiel in de koelstand vergrendelt.
Veelgestelde vragen over Waterzijdig Inregelen
Ja. Sinds maart 2020 moet een installatie waterzijdig worden ingeregeld bij plaatsing of vervanging van de warmteopwekker. Technisch geldt: verandert het temperatuurtraject, bijvoorbeeld van 70/50 naar 45/35, dan klopt de oude inregeling niet meer en moet je opnieuw inregelen. Blijft het traject en dus de ΔT gelijk, dan blijft ook de inregeling kloppen, welke warmteopwekker er ook staat.
Dat hangt af van hoe slecht het systeem verdeeld was. Bij een warmtepomp zit de winst vooral in het voorkomen van een hogere stooklijn en van pendelgedrag. Daarnaast verdwijnen koude ruimtes en comfortklachten, en draait de pomp niet harder dan nodig.
Statisch inregelen stelt per toestel een vaste weerstand in en werkt goed zolang de druk gelijk blijft. Dynamisch inregelen met een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel houdt het ingestelde debiet vast, ook als er elders kranen dichtgaan.
Altijd op het hoogste ontwerpdebiet. Bij convectoren is dat meestal het koeldebiet.
Ja. Een thermostaatkop sluit als de ruimte warm is en blokkeert dan het koelwater. Draai bij Jaga Hybrid toestellen de HC kop volledig open, of gebruik de H/C adapter.
Ja. Het Jaga Gampper Vario-DP ventiel heeft dezelfde vormgeving als het Heimeier Eclipse ventiel dat Jaga tot najaar 2023 gebruikte. Daardoor past het op bestaande Jaga toestellen. Je bestelt het als complete aansluitset of als los ventiel: 5090 3405 (G½ binnendraad) of 5090 3407 (¾" Euroconus).
Neem contact op
Hulp nodig bij je project?
Goed inregelen begint bij het ontwerp. Twijfel je over het juiste debiet of de juiste ventielset? Onze adviseurs rekenen graag met je mee.
